Mmmmmm tomaten

Moeilijk om dagelijks 200 g groente te eten? Met tomaat en verwerkte tomaten zoals tomatenpuree, pastasaus en tomatenketchup wordt het een stuk gemakkelijker. Is tomaat groente of fruit? Over tomaten bestaat vaak verwarring.

Is het groente of fruit?
Het is weliswaar de vrucht van de plant maar tomaten behoren toch echt tot de groentesoorten. Een tomaat bevat slechts 10 kcal, dat alleen al maakt ze anders dan fruit. Met de ontdekking van Amerika kwam ook de tomaat naar Europa. Eerst naar Zuid-Europa, immers een tomaat heeft veel zon nodig om te rijpen. In de landen rond de Middellandse Zee werd de tomaat snel populair. In Noord-Europa dacht met oorspronkelijk dat de tomaat giftig was. Ruim een eeuw geleden werd de tomaat ook in ons land geaccepteerd. Met de toenemende populariteit van het Mediterrane eten in ons land werd het aandeel van de tomaat in ons eten groter. Tomaten(producten) passen goed bij snel-klaar maaltijden en kunnen zo heel goed helpen om dagelijks voldoende groente te eten.

Gezonde voeding: rijk aan groente en fruit
Volgens de Wereld Gezondheidsorganisatie zijn groente en fruit de meeste effectieve voedingsmiddelen als het gaat om de preventie van ziekten zoals kanker, hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en overgewicht. Toch slaagt slechts 18 % van de Nederlanders er in dagelijks 200 g groente te eten. Bij veel mensen schiet het er tijdens de weekenddagen bij in. Terwijl juist het weekend het moment is waarop je als gezin de tijd hebt om te koken en met elkaar aan tafel te zitten na een drukke werk- en schoolweek. Vind je het moeilijk om de 200 g groente per dag te halen? Bedenk dan dat groente niet alleen in de warme maaltijd kunnen, maar ook prima passen bij de broodmaaltijd of als tussendoortje.

Tomaten en gezondheid
We eten in Nederland gemiddeld 2,3 kilo verse tomaten per jaar en bijna 3 kilo tot sap, puree en saus verwerkte tomaten. Dus tomaten helpen ons flink om voldoende belangrijke stoffen binnen te krijgen. Waarom zijn tomaten eigenlijk zo goed? Tomaten bevatten of ze nu vers gegeten of verwerkt zijn tot tomatenpuree, -sap, -saus, -ketchup veel waardevolle stoffen. Zoals: vitamine C en E, pro-vitamine A, foliumzuur, kalium, vezels en bio-actieve stoffen als anti-oxidanten. Vitamine C is het bekendste vitamine. Het is betrokken bij veel processen in ons lichaam. Het maakt onze cellen stevig en zorgt op die manier ook voor een goede wondgenezing. Vitamine C zorgt er voor dat het ijzer beter uit ons eten wordt opgenomen en dat onze weerstand op peil blijft. Vitamine E is belangrijk voor onze celwanden en voor de rode bloedcellen. Pro- vitamine A wordt in ons lichaam omgezet naar vitamine A en dit is nodig voor het goed functioneren van onze ogen, voor een gezonde huid, gezond haar en tandvlees. Het is ook van belang voor een goede groei, een goede weerstand en voor stevige botten en tanden. Ook foliumzuur is belangrijk voor de rode bloedcellen en voor de aanleg van de hersenen en het ruggemerg van het ongeboren kind. Kalium is belangrijk voor de vochthuishouding en de prikkelgeleiding in ons zenuwstelsel. Vezels, de onverteerbare delen van plantaardige producten, helpen onze darmen goed te werken. Antioxidanten helpen ons lichaam niet ‘weg te roesten’.

Antioxidanten als anti-roestmiddel
Roesten is een natuurlijk, maar meestal niet een gewenst proces. Als een nieuwe fiets roest gaat vertonen vinden we dat niet leuk. We proberen dit tegen te gaan door de fiets goed te onderhouden. Maar vroeg of laat ontkom je er niet aan dat zelfs de best onderhouden fiets er ouder uit gaat zien. Dat is met ons lichaam ook zo. Door ons lichaam goed te onderhouden, lees veel anti-oxidanten te gebruiken, kunnen we in zekere mate het verouderingsproces beïnvloeden. Als het wegroesten op de verkeerde plekken in ons lichaam gebeurt kunnen ziektes ontstaan zoals kanker, aderverkalking, Alzheimer en Parkinson. Er is nog veel onderzoek nodig om precies te weten hoe dit proces in zijn werk gaat. Het lijkt alsof anti-oxidanten een nieuw goedje zijn in ons eten. Dat is niet zo! Ze zitten van naturen al sinds jaar en dag in legio ‘normale’ voedingsmiddelen vooral in alle groente en fruitsoorten. Er zijn veel verschillende anti-oxidanten. Door gevarieerd en vooral wat het seizoen ons biedt aan soorten groente en fruit te eten krijg je een gevarieerd spectrum van anti-oxidanten binnen. Het belang van anti-oxidanten krijgt steeds meer aandacht, daarom wordt het als iets ‘nieuws’ op de verpakkingen vermeld, maar het heeft altijd al in alle sinaasappelen en tomaat gezeten.

Tomaten en bloeddruk
Tomaten zijn rijk aan kalium, vooral de bewerkte producten die uit meerder tomaten bestaan, zoals tomatenpuree en tomatensap bevatten heel veel kalium. Kalium speelt een belangrijke rol bij het reguleren van de bloeddruk.. Kalium gaat de bloeddrukverhogende werking van natrium tegen. Uit studies blijkt dat een ruime hoeveelheid groente en fruit met als resultaat 3 gram extra kalium per dag ( door de aanbevolen hoeveelheden volkorenbrood, aardappelen, groente en fruit van de Schijf van Vijf te eten krijg je al 3 gram kalium binnen!) bij volwassenen van rond de veertig jaar leidt tot een afname van de bovendruk van circa drie millimeter (mmHg). Deze daling verkleint de kans op hartziekten met ongeveer dertien procent. Het Nederlandse eten gaat steeds meer natrium (= zout) bevatten. Niet omdat we de zoutpot royaler hanteren, wel omdat we steeds meer kant- en klaarproducten zijn gaan gebruiken waarin heel veel natrium zit. Om het natrium de kans te geven goed ons lichaam te verlaten is onder andere een royale hoeveelheid kalium nodig. Het natrium en kalium moeten als het ware met elkaar in evenwicht zijn. Tomatenproducten bevatten royaal kalium. 100 g tomaat bevat 297 mg kalium, tomatenketchup 360 mg per 100 ml, 100 g tomatenpuree 850 mg en tomatensap per 100 ml 236 mg. Door het gebruik van plastabletten, slankheidthee en –pillen kan een kaliumtekort optreden omdat het kalium versneld aan het lichaam wordt ontrokken. Met krampen, spierpijn en tintelingen tot gevolg.

Het gemak van tomaat
Uit onderzoek blijkt dat gemak en genot belangrijke criteria zijn bij de keuze van de warme maaltijd. Het moet snel en niet te moeilijk te bereiden zijn. Tomaten en verwerkte tomaten zijn niet voor niets zo in opkomst, ze passen heel goed in de huidige manier van eten. Of het nu een tomatensaus is bij de pasta, zongedroogde tomaatjes in de sla of een tomatensoep is van tomatensap, steeds krijg je veel waardevolle stoffen binnen die groente zo belangrijk maakt in ons Nederlandse eten. En in tegenstelling tot fruit, vruchtensappen, vruchtenmoes en gedroogd fruit, bevattten tomaten en tomatenproducten weinig calorieën.

Geschreven door voedingsdeskundige Ukie Harkema